De mens die weet wat er te koop is
De FIFA verrast de wereld met het plan het wereldkampioenschap voetbal te laten uitbaten door een onderneming waarin het grootkapitaal naar hartenlust kan meespelen voor de winst. Dit plan, en de verontwaardiging die het oproept, zijn een mooie illustratie van de moderne tijdgeest.
Het gaat om een sociologisch verschijnsel dat ons inzicht verstrekt in de mens ‘van deze tijd’, het type mens dat voor velen een voorbeeld is. Dat is natuurlijk de mens ‘die weet wat er te koop is’. Deze mens heeft bekwaamheden, hoewel soms ook niet, en dat kunnen bekwaamheden zijn waar de mensheid iets aan heeft, of soms ook niet. Hoe dan ook, de mens die wij bedoelen klimt op. Met sprongetjes of met ellenbogen werkt deze mens zich omhoog. Hij maakt zich los van waar het om ging, en van de mensen voor wie het ook daarom ging. Hij stijgt op, een commissie hier, een taskforce daar, een bestuurtje erbij; hij stijgt nog verder op, een nationaal verband, een internationaal gremium; hij blijft maar stijgen, de lift zoemt naar de hoogste verdieping, de top van de piramide.
Eenmaal daar aangekomen, the art of traveling light, passen zijn menselijkheid en moraliteit in een pillendoosje. Hij heeft de grond onder zijn voeten verloren en is speelbal geworden van ijdelheid en hebzucht; en dat zijn niet eens individuele, zelf verworven eigenschappen maar de attributen van elke kleine man.
Het opstijgen uit de sociale werkelijkheid wordt daar gefaciliteerd waar hiërarchische structuren geen ruimte meer laten voor menselijkheid en verbinding. Dergelijke structuren treffen we aan in het bedrijfsleven, in de politiek, ja – waar niet eigenlijk?