Artikelen

De artikelen kunt u ook doorzoeken op trefwoord, titel of auteur – zie daarvoor het Register


De economische vragen van deze tijd (2)

Hugo van der Zee

De dringendste vraagstukken van de moderne tijd zijn in veel gevallen te herleiden tot vraagstukken die samenhangen met de manier waarop de moderne economie is vormgegeven. Oplossingen voor die vraagstukken zullen dan ook in een omvorming van de economische praktijk moeten liggen. Die oplossingen kunnen worden gevonden door met een nieuw bewustzijn naar de economie te kijken.
Over rente en de effecten van rente, de drie geldkwaliteiten en het vormen van nieuwe samenwerkingsverbanden in de kringen van STRO. Lees verder


AI: de creatie van een monster

John Hogervorst

In vroegere culturen werd het leven van de mens in belangrijke mate bepaald door ‘het hogere’, door de wereld van de goden. Farao’s en andere priesterkoningen, bijgestaan door profeten en priesters, brachten de boodschappen uit de godenwereld naar die van de mensen, in de vorm van geboden, gebeden, gebruiken.
In de loop van de ontwikkeling nam de mens de dingen meer in eigen hand, ontwikkelde een eigen gedachteleven dat eerder de aardse wereld dan die van de goden als uitgangspunt nam en kwam zo tot nieuwe gebruiken en wetten. De wereld van de goden trad terug, was niet meer een door de mens ervaren ‘werkelijke wereld’ maar werd iets waar je al dan niet in gelooft.

Lees verder




Armoede

Luuk Humblet

Als we het hebben over armoede in de wereld, dan bedoelen we meestal materiële armoede: mensen zijn onvoldoende in de mogelijkheid gesteld zich te voorzien van zuiver water, volwaardig voedsel, voldoende kleding, fatsoenlijke behuizing, hygiënische leefomstandigheden enzovoort. Maar hoe zit het met de spirituele armoede? Lees verder


Arbeid wordt niet betaald

Peter Schilinski

De bestaande wetgeving bepaalt dat arbeid met loon betaald wordt. Zo ontstaat het beeld dat de arbeidskracht van de werkende mens door de ondernemer voor geld gekocht wordt. Maar hoe is het in de werkelijkheid? Lees verder


In gesprek met Beuys

Peter Brügge

De mysteriën vinden plaats in het centraal station
Beuys noemde zijn ‘Soziale Skulptur’ - de gedachte dat in ieder mens een kunstenaar schuilt en dat ieder mens verantwoordelijkheid draagt voor de kwaliteit van de samenleving - zijn belangrijkste kunstwerk.
“Kunst is een vrijheidswetenschap”, stelde hij. Lees verder


De economische vragen van deze tijd

Hugo van der Zee

De Nederlandse NGO STRO (Social Trade Organisation) is sinds de jaren negentig actief op het gebied van economische vernieuwingen. Via publicaties en het organiseren van congressen over zaken als geld en rente wordt geprobeerd het geldsysteem onder de aandacht te brengen. STRO is ook actief in het ontwikkelen en het toepassen van nieuwe vormen van betaal- en kredietsystemen. STRO doet dat in samenwerking met partnerorganisaties, bedrijfscoöperaties, kredietinstellingen en lokale regeringen. Lees verder



Bloeien of verwelken - Rudolf Steiners bijdrage aan de economie

Christopher Houghton Budd

In 1922 gaf Rudolf Steiner een reeks lezingen over economie, waarvan het belang de wereld niet alleen grotendeels ontgaan is, maar die ook nauwelijks bekend is aan hen die anderszins goed op de hoogte zijn met Steiners wereldbeschouwing en zijn vele bijdrages aan het praktische leven. Wat is er met deze impuls gebeurd en wat is zijn toekomst? Lees verder


Crisis? Wat voor crisis?

John Hogervorst

Dat de Amerikaanse Jan Modaal, zoals waarschijnlijk ook zijn buurman, zijn hypotheeklasten niet meer kan opbrengen lijkt de hele wereld in een financiële crisis te hebben gestort. Immers: financiële reuzen -  hypotheekverstrekkers, banken, verzekeraars - vallen om als dood hout in een herfststorm. En de Amerikaanse regering vertrouwt niet meer op de krachten van de vrije markt en gooit er zelf 700 miljard tegenaan om het tij te keren. Crisis? Wat voor crisis? Lees verder


De sociale hoofdwet empirisch onderzocht en getoetst

Ruud Thelosen

De door Rudolf Steiner in 1905 geformuleerde sociale hoofdwet luidde: “Het welzijn van een geheel van samenwerkende mensen is des te groter, naarmate de enkeling minder aanspraak maakt op het resultaat van zijn prestaties, dat wil zeggen naarmate hij meer daarvan aan zijn medewerkers (lees andere werkenden) afstaat en naarmate meer van zijn behoeften niet uit eigen prestaties, maar uit de prestaties van de anderen worden bevredigd.” Lees verder


Directe democratie en sociale driegeleding

Arjen Nijeboer

Vrije en betrokken burgers die zelf direct politieke beslissingen nemen, net zoals bij de oude Grieken en op de vroegere Germaanse ‘dingplaatsen’? Een mooi idee, maar praktisch onuitvoerbaar, want moderne staten zijn daarvoor te groot en te complex, zo oordelen de meeste hedendaagse politicologen. Ten onrechte, want zij zien over het hoofd dat er alternatieven zijn voor de aloude volksvergadering-democratie, waardoor het principe van “het volk heerst” toch gecombineerd kan worden met grote, complexe staten. In Zwitserland en vele Amerikaanse deelstaten bestaan al ruim 100 jaar interessante voorbeelden van radicale direct-democratische stelsels. Lees verder


Land van (on)begrensde mogelijkheden

John Hogervorst

Te grote klassen, te weinig financiële middelen, onvoldoende geschoolde leerkrachten. Alleen een probleem in Nederland? Nee, ook in Amerika ligt het onderwijs (met name het ‘openbaar onderwijs’ - public school system) al jarenlang onder vuur. Amerikaanse varianten op ons inmiddels bekende thema’s: leerlingen van middelbare schoolleeftijd blijken niet te weten wie Abraham Lincoln was of blijken moeite te hebben om Amerika te vinden op de wereldkaart. Lees verder


Lex Bos over Dynamisch oordeelsvorming

John Hogervorst

Dynamische Oordeelsvorming wordt in binnen- en buitenland toegepast in allerlei groepen en organisaties. Als hulp bij het vergaderen, bij het omgaan met conflicten, in organisatie-ontwikkelingswerk, in biografiewerk en bij mediation. Lex Bos ontwikkelde Dynamische Oordeelsvorming in het kader van zijn proefschrift* en werkte er tientallen jaren mee. Ter gelegenheid van het verschijnen van Oordeelsvorming, een weg naar innerlijke vrijheid interviewde John Hogervorst Lex Bos. Lees verder


Rudolf Steiner over compromissen

Rudolf Steiner

Meerdere sprak Rudolf Steiner, als het ging over het streven en de praktijk van de Waldorfschule, over de noodzaak van het sluiten van compromissen. En zeker is het zo dat de oprichting en opening van de eerste Vrije School al direct gepaard ging met het sluiten van compromissen. Lees verder


Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap

Rudolf Steiner

[…] (Door de waarneming worden we erop) gewezen, hoe het gehele sociale leven in drie gebieden uiteenvalt, die voortkomen uit heel eigen en verschillende voorwaarden: het geestesleven, het politieke rechtsleven en het economische leven. Deze hebben in zekere zin in de loop van de moderne beschaving naar een zekere zelfstandigheid toegewerkt. Deze zelfstandigheid moeten we gaan begrijpen en we moeten ieder gebied geleidelijk aan zijn eigen deel geven: daardoor kunnen ze dan op de juiste manier met elkaar samenwerken. En dat is het, waar het in deze tijd op aan komt! Lees verder



Driegeleding is geen privé-aangelegenheid

John Hogervorst

Die arme Rudolf Steiner! Stond in walmen van tabaksrook in fabriekshallen duizenden arbeiders toe te spreken over de driegeleding als weg naar een menswaardige samenleving. Sprak met ondernemers en industriëlen over een eerlijke economie. Debatteerde met intellectuelen en kunstenaars over de noodzaak van een vrij geestesleven. En dat alles met als decor: Duitsland dat na de eerste wereldoorlog ineenstortte, economisch in gruzelementen lag en sociaal en politiek op de rand van de afgrond stond.

Lees verder


Dubbel werkend vaccin tegen een economische crisis

John Hogervorst

Al lang staat de economie bloot aan een virus dat zich in de 20e eeuw over de hele wereld heeft verspreid. Resistentie tegen het virus is nog niet voldoende ontwikkeld zodat er nog dagelijks nieuwe slachtoffers vallen. De kwalijke verschijnselen die het virus met zich meebrengt zijn van ongekende proportie en bedreigen mens en aarde. Het virus nestelt zich in de ene na de andere onderneming.

Lees verder



Hoe bevrijden we de landbouw uit de wurggreep van de economie?

Mouringh Boeke

In onze huidige samenleving speelt het economische leven de hoofdrol met daarin als kerngebeuren de verkoop van waren, wat dan plaats vindt door waren tegen geld - als representant van andere waren - te ruilen. Daarbij is ons economisch leven op concurrentie afgestemd - dat wil zeggen dat ten koste van de gehele economie een voortdurende strijd bestaat tussen deelactiviteiten en individuele bedrijven en mensen. Voor de economie als geheel betekent dit een permanente gigantische verspilling van krachten. Lees verder


Wij leven toch in een democratie?

Peter Schilinski

In Europa is de democratie als politieke eis bijna 200 jaar oud. Zij werd verkondigd als een van de grote verlangens van de Franse Revolutie met de woorden ‘vrijheid, gelijkheid, broederschap’. De opeenvolgende reeks politieke strubbelingen in Europa heeft sinds generaties met deze drie verlangens te maken. De politieke onrust komt voort uit het feit dat geen van de drie idealen tot dusver gerealiseerd kon worden. Lees verder


"Alle mensen helpen"

Dieter Brüll

"lk ben altijd bewogen geweest door de vraag: hoe kan men álle mensen helpen? Ik was onbevredigd als slechts enkelen werden ondersteund, bijvoorbeeld als één mens de studie van drie studenten financierde, of een kleine groep een andere grotere groep probeerde te ondersteunen." Lees verder


Zeven lessen van de leerkracht

Clara Steinkeller

"Een generatie van jonge mensen die zou hebben geleerd kritisch na te denken, zou het economisch systeem waarin de schoolkinderen van nu in de toekomst zullen moeten leven en functioneren, niet overleven.”
John Taylor Gatto Lees verder


Alles in de economie is onzichtbaar

Christopher Houghton Budd

De wereldeconomie is stuurloos geraakt. De paarden zijn op hol geslagen en geen enkele politieke strategie, wereldplan of nieuwe theorie kan ze nog onder controle krijgen. Ons ontoereikende denken zoekt tevergeefs naar de paarden en is niet in staat te erkennen dat wij het zelf zijn, in alles wat wij doen, die de situatie die wij beleven creëren. Lees verder



Economie begrijpen

Christopher Houghton Budd

Voor ieder van ons is economie niet alleen een deel van de werkelijkheid van ons bestaan maar is haast onontkoombaar ook iets geworden dat we moeten begrijpen. Met ieder ogenblik dat verstrijkt is de mens betrokken in economische activiteit. Lees verder


Rudolf Steiner als revolutionair

John Hogervorst

Rudolf Steiner (1861-1925) is bekend als de grondlegger van de antroposofie, de vrijescholen, de antroposofische geneeskunst, de biologisch-dynamische landbouw en meer. Toch is er een kant van zijn leven en werken die weinig aandacht gekregen heeft. Deze onbekende Rudolf Steiner is Rudolf Steiner als maatschappijvernieuwer, als econoom, als ‘revolutionair’. Lees verder


Het sociale heeft een ander denken nodig

Carl Unger

De wetenschappelijke wijze van voorstellen heeft zich ontwikkeld met de opkomst van de natuurwetenschappelijke ontdekkingen, vooral op het gebied van de fysica en chemie. Het denken op dit gebied heeft zich langzaam maar zeker over alle levensgebieden verspreid, wat sinds het midden van de vorige eeuw leidde tot de materialistische wereldbeschouwing. Lees verder


Internationale levensnoodzaken en sociale driegeleding

Rudolf Steiner

Een bezwaar, dat men vaak tegen de driegeleding van het sociale organisme opwerpt, is, dat een staat die deze driegeleding invoert, zijn betrekkingen met andere staten zou moeten schaden. Welke betekenis dit bezwaar heeft, kan men slechts beoordelen, als men het wezen van de huidige internationale verhoudingen tussen de staten in ogenschouw neemt. Lees verder


Onderwijs en driegeleding

Lex Bos

Socialisatie en individualisatie
Wie de huidige discussies over de inhoud van het onderwijs en de structuur van het onderwijsbestel volgt, ziet dat op de ach­tergrond twee uitgangspunten een centrale rol spelen. Deze worden vaak zo gesteld dat ze de discussies op een onvruchtbare wijze polariseren: "Het is de taak van het onder­wijs de kinderen klaar te maken voor de maat­schappij" zegt de ene groep. "Het is de taak van het onderwijs het kind in zijn persoonlijkheidsontwikkeling te helpen", zegt de andere groep. Lees verder



Het geestesleven binnen organen van het economische leven

Lex Bos

Wie zich langere tijd met de sociale driegeleding bezighoudt, ontdekt steeds meer dat driegeleding een scholingsweg betekent voor het praktische, levenswerkelijke denken. Het is geen model, geen regel, geen programma, maar een wijze van denken en kijken die helpt om in elke concrete situatie te ontdekken hoe daar de levensvoorwaarden kunnen worden geschapen voor een gezonde sociale ontwikkeling. Lees verder


Uit de geschiedenis van de driegeledingsbeweging

Gerold Aregger

Niet alleen in 1919, toen de sociale driegeleding voor korte tijd een volksbeweging werd, heeft Rudolf Steiner zich op sociaal-politiek gebied begeven. Reeds vóór de eeuwwisseling en vóór de eerste wereld­oorlog publiceerde hij verscheidene artikelen over het sociale vraagstuk en het tijdsgebeuren. Hiervoor interesseerde zich echter geen mens, zoals hij zelf zei. Lees verder


Over concurrentie en consumentenbehoefte

John Hogervorst

Ergens in de jaren ’70 van de 20e eeuw ontwikkelde Philips de videorecorder. Gelijktijdig waren ook andere fabrikanten bezig met de ontwikkeling van de video en zo deed de videorecorder met de daarbij behorende videocassette zijn intrede op de markt: in verschillende technische varianten die zodanig van elkaar verschilden dat een videocassette van systeem A niet afgespeeld kon worden op systeem B en andersom. Hoewel vriend en vijand het er over eens waren dat het door Philips ontwikkelde systeem superieur was, stierf het een roemloze dood. Lees verder


Ons brood en de wereldeconomie

John Hogervorst

De meeste mensen eten dagelijks brood en kopen het bijna dagelijks. Wat gebeurt er eigenlijk wanneer we een brood kopen? We betalen de winkelier de prijs die hij voor het brood vraagt (en in de daaropvolgende tijd eten we het op). Met de opbrengst van het brood: kan de winkelier een volgend brood bestellen en betalen. Daarnaast houdt hij een deel van de opbrengst over. Lees verder


Associatieve economie en het verhaal van de straatstenen

Ruud Thelosen

Een gezonde economie is gebaat bij onderlinge afspraken, die economisch gezien effectief zijn. In de praktijk zijn dat soort afspraken wettelijk gezien verboden. Dat ondervonden een twintigtal producenten van betonnen straatstenen die in 2006 door de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) een boete kregen opgelegd. Lees verder


Hoe vormen de associaties zich?

Rudolf Steiner

(…) Wanneer men werkelijk in het economisch leven wil ingrijpen op een manier die ergens toe leidt, dan gaat het erom dat men op een levende manier ingrijpt in de consumptie en productie. Er moeten zich associaties vormen die de mogelijkheid hebben ook werkelijk effect uit te oefenen op het economisch proces. Lees verder



De moderne economie: broederschap of broederstrijd?

John Hogervorst

Als consument zijn we in de moderne economie verbonden met mensen van over de hele wereld. Stel dat we onze wasmachine demonteren. We verwijderen het plaatmateriaal, schroeven het bedieningspaneel eraf, verwijderen de trommel, schroeven de motor uit elkaar enzovoorts. Vervolgens bekijken we elk van de afzonderlijke onderdelen en vragen ons af: waar is dit onderdeel geproduceerd, van welke grondstof is het gemaakt, waar komt die grondstof vandaan? Lees verder


Het fundament van de sociale driegeleding

Rudolf Steiner

U kunt het als het fundament van de driegeledingsimpuls beschouwen, dat deze overal op de werkelijkheid mikt en niet wil theoretiseren. Als ik me enigszins paradoxaal mag uitdrukken: voor mijn boek over het sociale vraagstuk* geldt eigenlijk dat het niet zozeer het belangrijkste is wat daarin staat maar dat veel belangrijker is wat er gebeurt wanneer men begint dat wat er staat te verwerkelijken. Lees verder



Denken over economie

John Hogervorst

Ons denken over de economie loopt achter op de werkelijkheid van de economie, zo stelde Rudolf Steiner een kleine honderd jaar geleden. Hij bedoelde daarmee dat de economie zich in de moderne tijd (sinds de vijftiende eeuw) heeft ontwikkeld zonder dat deze ontwikkeling bewust door het menselijk denken gestuurd werd. Zou dat nu, in de 21e eeuw anders zijn? Heeft ons denken inmiddels greep gekregen op de economie? Lees verder


Besluitvaardigheid

Martin van den Broek

In dit artikel gaat het over besluitvaardigheid en slagvaardigheid. Organisaties moeten snel en flexibel inspelen op onverwachte kansen en bedreigingen. Dat vereist slagvaardigheid en, daaraan voorafgaand, besluitvaardigheid. Besluitvaardigheid van de baas leidt echter niet zonder meer tot slagvaardigheid bij de medewerkers. Lees verder